მამაკაცის უშვილობის მიზეზები

მამაკაცის უშვილობის ეტიოპათოგენეზი რთული და მრავალფეროვანია. გენეტიკური დარღვევების, თანდაყოლილი ანომალიების და შეძენილი დაავადებების გვერდით მამაკაცის უშვილობას განაპირობებს აგრეთვე ეკოლოგიური ფაქტორები.

უკანასკნელი 40 წლის განმავლობაში ჯანმოს მონაცემებით მამაკაცის სპერმაში სპერმატოზიდების შემცველობამ მნიშვენლოვნად იკლო. სპერმაში აღმოჩენილია სამრეწველო წარმოების სხვადასხვა შხამიანი ნივთიერება, მათ შორის პენტაქლორფენოლი, ჰექსაქლორბენზოლი და ა.შ.

გარდა შხამიანი ნარჩენებისა წყალში, ჰაერსა და საკვებში გაიზარდა რადიონუკლიდების, მძიმე მეტალების შემცველობა. არანაკლებ საზიანოა სასქესო უჯრედებისისათვის დარიშხანია, ამიაკი, ნახშირბადის მონოოქსიდი, პესტიციდები, ჰერბიციდები, ორგანული გამხსნელები.

ევოლუციის პროცესში ორგანიმში ჩამოყალიბდა დამცველობითი მექანიზმები. მნიშვნელოვანი დამცველობითი როლი აქვს უჯრედის მემბრანის ცილებს, რომლებიც უზრუნველყოფენ იმუნურ რეაქციას უჯრედულ დონეზე. ამიტომაც საჭიროა, რომ დაცული იყოს ორგანიზმი უკრედული მემბრანების რღვევისგან თავისუფალი რადიკალების მიერ. თავისუფალი რადიკალები – არის მოლეკულები, რომელთაც აქვთ თავისუფალი ენერგია ჟანგბადის დაუკავშირებელი, თავისუფალი ატომის არსებობის გამო. ამ მოლეკულის გახლეჩის დროს წარმოიქმნება ჟანგბადი, რომელიც ჟანგავს უჯრედის მემბრანის ცილას, ანუ შლის მას.

ნივთიერებებს, რომელიც ბოჭავენ თავისფალ რადიკალებს ეწოდებათ ანტიოქსიდანტები. ძირითადი ბუნებრივი ანტიოქსიდანტი ორგანიზმში არის ცერულოპლაზმინი. ნივთიერებებს, რომლებიც ბოჭავენ თავისუფალ რადიკალებს მიეკუთვნება ვიტამინები С, А, Е, К და ძალიან აქტიურია ვიტამინი С.

ალიმენტარულ ფაქტორს ძალიან დიდი მნიშვნელობა აქვს მამაკაცის სასქესო უჯრედების ფორმირებასა და ფუნქციონირებაში.

შიმშილი განაპირობებს სათესლე ჯირკვლების ჰიპოპლაზიას ჰიპოგონადიზმის შემდგომი განვითარებით.  საკვები უნდა შეიცავდეს საკმარისი რაოდენობით А, Е, С, В. ვიტამინ Е-ს უკმარისობის დროს ხდება სპერმატოზიდების მორფოლოგიური ცვლილებები, ხოლო С ვიტამინის უკმარისობის დროს ხდება სპერმატოზოიდების აგლუტინაცია. თუკი ეს პროცესი მოიცავს სპერმატოზიდების 20%, დღის წესრიგში დგება უშვილობის პრობლემა.

დიდ გავლენას ახდენს რეპროდუქციულ ფუნქციაზე აქვს ელექტრომაგნიტურ ველს. 0,5კვტ/სთ ძაბვის ელექტრომაგნიტურ ველში 3,5 თვის მუშაობს იწვევს ცვლილებებს სპერმოგრამაში, ხოლო 70კვტ/სთ ძაბვის ველი კი იწვევს სპერმატოზოიდების პათოლოგიური ფორმების (განსაკუთრებით თავის) რაოდენობას.

სასქესო უჯრედები ძალიან მგრძნობიარენი არიან სხივური ზემოქმედების მიმართ, თუმცა დაზიანების ხარისხი ასოცირებულია რადიაციის ძალასთან. ინტენსიური დასხივების დროს (ონკოლოგიაში სხივური თერაპია მაგალითად) ხდება უხეში ცვლილებები სპერმატოგენურ აპარატში. შესაძლოა მოხდეს სპერმატოგენური აპარატის სრული განადგურება და აზოოსპერმია, შედეგად – უშვილობა.

მეოცე საუკუნის შუა პერიოდში აღმოსავლეთ ევროპაში მიაქციეს ყურადღება, რომ მეღვინეობის კულუტრის მქონე რაიონებში გაცილებით უფრო ხშირად იბადენოდნენ ანომალიების მქონე და დაავადებული ბავშვები. ალკოჰოლის ზეგავლენით ბევრი სპერმატოზოიდი ხდება განაყოფიერების უუნარო, ან თუ მას ამის უნარი აქვს ორულობა ან ადრე წყდება, ან იბადება დაავადებული. აქ არარის საუბარი აბსოლუტურ ციფრებზე, სპერმატოზიდების ნაწილი რჩება სიცოცხლის და განაყოფიერებისუნარიანი. დაღუპილი ლოთების სათესლეების ჰისტოლოგიურმა გამოკვევამ აჩვენა, რომ მათ შეცვლილი ჰქონდათ სპერმატოგენური ქსოვილი, შევიწოებული იყო თესლგამომტანი სადინრები და სხვა შეუქცევადი ცვლილებები.

მწველობა გავრცელებული დმავნე ჩვევაა ზრდასრულებსა და მოზრდებს შორის. თამბაქოს შემადგენლობა უკვე არ წარმოადგენს საიდუმლოს და ცნობილია, რომ ნიკოტინის გარდა შეიცავს რადიაქტიური პოლონიუმი, ტყვია და ბისმუტი. 2 კოლოფი სიგარეტის მოწევით ორგანიზმი იღებს ისეთ დასხივებას, რომელიც სიცოცხლისთვის უსაფრთხო ნორმებში არ ჯდება (ნორმა დადგენილის ადამიანის რადიაციისგან დაცვის საერთაშორისო შეთანხმების მიერ).

ნიკოტინი უარყოფითად მოქმედებს ერექციისა და ეაკულაციის ცენტრებზე, იწვევს მათ დათრგუნვას და შედეგად სახეზეა პოტენციის დაქვეითება, ნაადრევი ეაკულაცია. ორსულებში ირევა ნაყოფის გენეტიკური აპარატის ჩამოყალიბება, საბოლოო ჯამში წყდება უჯრედების დაყოფა, განსაკუთრებით მდედრობითი სქესის ნაყოფში.

ამრიგად, ნიკოტინი და სხვა ნივთიერებები, შემავალი თამბაქოს კვამლში, უარყოფითად მოქმედებს ორგანიზმზე.

ნარკოტიკები – თანამედროვეობის ერთ-ერთი სერიზული პრობლემა. საკითხის სერიზოულობას განაპირობებს არა მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ადამიანი ნარკოტიკებით ინადგურებს ჯანმრთელობას, არამედ ისიც, რომ ის ანადგურებს შთამომავლობასაც – ვერ იძლევა შვილებს, ან თუ იძლევა მაღალია ავადმყოფი ბავშის დაბადების ალბათობა.

ნარკოტიკი ყარყოფითად მოქმედებს მამაკაცის სასქესო სიტემაზე – მცირდება ზომაში სათესლეები , პროსტატა, სათესლე ბუშტუკები და ფაქტიურად იკარგება მათი ფუნქცია. შესაბამისად ყალიბდება იმპოტენცია.

სპერმატოგენეზზე მოქმედ ერთ-ერთ ფაქტორს წარმოადგენს ეგზოგენური და ენდოგენური მაღალი ტემპერატურა. განსაკუთრებით საშიშია ეგზოგენური სიცხე. ერთჯერადმა სითბურმა ტრავმამაც კი შეიძლება გამოიწვიოს სათესლის ქსოვილში შეუქცევადი ცვლილებები.

შარდსასქესო სისტემის ინფექციები აგრეთვე აქვეითებენ ფერტილობას მამაკაცებში. სასქესო უჯრედების პირდაპირ დაზიანებას იწვევს უშუალოდ მიკრობი, ან მისი ტოქსინი. მეორადი ანთებითი დაზიანება ვითარდება ინფექციური პროცესის საპასუხოდ და ხასიათდება თავისუფალი რადიკალებისა და ციტოკინების წარმოქმნით. ლოკალიზაციის მიხედვით გამოყოფენ ურეთრიტს, ცისტიტს, პროსტატიტს, ეპიდიდიმიტსა და ორქიტს.

შედარებით ხშირი დამაზიანებელი აგენტის გონოკოკი, ქლამიდია, ტრიქომონა, მკრთალი ტრეპონემა და ა.შ. ამას გარდა არსებობს მიკრობების ჯგუფი, რომლებსაც აგრეთვე აქვთ ანთებითი პროცესის გამოწვევის უნარი: как E.coli, Klebsiela, Enterobakter, Proteus, სტრეპტოკოკები, სტაფილოკოკები, Candida-ს რიგის სოკოები, ტუბერკულოზის მიკობაქტერია და სხვა.

უმეტესობა იმ ინფექციებისა, რომლებიც იწვევენ სასქესო ორგანოების ანთებას, არის სქესობრივი გზით გადამდები ინფექცია. ცნობილია, რომ ხანგრძლივად არსებული, არანამკურნალევი ტრიქომონიაზი იწვევს აქტიური სპერმატოზიდების რაოდენობის მესამედით შემცირებას.

იმუნოლოგიური ფაქტორები რეპროდუქციული პროცესის ნებისმიერ ეტაპზე შეიძლება შეგვხვდეს. მთავარ როლს სპერმატოზიდების და მთელი სათესლის დაცვაში იმუნური სისტემის თავდასხმისგან თამაშობს, ჰემატოსტესტიკულარული ბარიერი. სათესლის ქსოვილის დაზიანება ოპერაციის, ატრავმის დროს, ანთებითი პროცესები სათესლესა და მის დანამატში, სასქესო გზების გამავლობის დარღვევა – ეს ყველაფერი იწვევს ჰემატოტსეტიკულარული ბარიერის დაზიანებას და სინთეზდება ანტისხეულების სათესლის ქსოვილისა და სპერმის ანტიგენების წინააღმდეგ.

იმუნური უშვილობის მქოდე მამაკაცის მკურნალობა მხოლოდ მცირე გაუმჯობესებას იძლევა სპერმოგრამაში, შესაბამისად ასეთი პაციენრი დიაგნოზსტიკის და მკურნალობის თვალსაზრისით სირთულეს წარმოადგენს.

თანამადროვე მედიცინა წარმატებით ებრძვის და ამარცხებს ზემოთ ჩამოთვლილი მიზეზების დიდ ნაწილს, ნაწილის მოდიფიცირება ადამიანსაც შეუძლია.

About these ads